17. febrúar 2026
Landsbyggðarmat verði lögfest
Fyrir Alþingi liggur tillaga til þingsályktunar um innleiðingu landsbyggðarmats í stefnumótun og lagasetningu stjórnvalda. Lagt er til að landsbyggðarmat verði gert að lögbundinni og skyldubundinni aðferð í allri stefnumótun og lagasetningu ríkisins, með skýru ferli, samhæfingu milli ráðuneyta og re
Fyrir Alþingi liggur tillaga til þingsályktunar um innleiðingu landsbyggðarmats í stefnumótun og lagasetningu stjórnvalda. Lagt er til að landsbyggðarmat verði gert að lögbundinni og skyldubundinni aðferð í allri stefnumótun og lagasetningu ríkisins, með skýru ferli, samhæfingu milli ráðuneyta og reglulegri eftirfylgni. Sveitarfélög fagna skrefinu og telja að það bæti gæði ákvarðanatöku og styrki fjárhagslegt jafnræði.
Í upphafi tilraunaverkefni
Tillagan gerir ráð fyrir að landsbyggðarmat verði innleitt sem formlegt ferli við undirbúning lagafrumvarpa, reglugerða og umfangsmikilla áætlana ríkisins. Ferlið byggir á fjórum skrefum: skimun til að greina áhrif á dreifbýli, ítarlegu mati á umfangi og eðli áhrifa, mótvægisaðgerðum eða aðlögun þegar þörf krefur, og reglubundinni eftirfylgni með gagnasöfnun. Forsætisráðuneytið á að leiða samhæfingu, hvert ráðuneyti að tilnefna sérstakan dreifbýlistengil og Hagstofan og Byggðastofnun að móta mælikvarða auk þess sem sett verður upp opið mælaborð. Þá á samráð við sveitarfélög og hagsmunaaðila að verða skylda í upphafi vinnu. Ársskýrsla um framkvæmd matsins verði lögð fyrir Alþingi og þriggja ára óháð úttekt tryggi stöðugar umbætur. Mælt er með að tilraunaverkefni í þessa veru hefjist nú í ár og full innleiðing verði árið 2027.
Styrki jafnræði íbúa
Nái þingsályktunin fram að ganga yrðu áhrif á sveitarfélög einkum að þau fengju skýrari stöðu í lagasetningarferlinu, aukið samráð og tryggara aðhald gagnvart ákvörðunum ríkisins sem kunna að hafa fjárhagsleg eða þjónustuleg áhrif. Með formlegu landsbyggðarmati er talið líklegra að kostnaður, þjónusta og aðgengi verði metið af meiri nákvæmni, sem styrki jafnræði íbúa óháð búsetu. Fyrri umræðu um þingsályktunina er lokið og bíður hún nefndarálits umhverfis- og samgöngunefndar. Flutningsmenn eru þau Ingibjörg Isaksen, Sigurður Ingi Jóhannsson, Stefán Vagn Stefánsson, Halla Hrund Logadóttir og Þórarinn Ingi Pétursson. (Bændablaðið 12. febrúar 2026, bls. 14 /sá).